Linux Dosya Yapısı

Linux işletim sistemi ve Linux dosya yapısı hakkında sağlam bilgiye sahip değilseniz, dosyalar ve konumlarıyla ilgili  bir iş yapmaya başladığınızda oldukça zorlanabilirsiniz. Bu konu özellikle yeni başlayan kullanıcılar için kafa karıştırıcı olabilir.

Bu yazı, Linux dosya yapısı ve bazı önemli dosyalar hakkında bilgiler içerir.

Linux Dosya Yapısı Diyagramı


Standart bir Linux dağıtımı, aşağıda verilen diyagramdaki gibi bir dizin yapısına sahiptir.

linux dosya yapısı

Yukarıdaki dizinlerin her biri, aygıt sürücüleri yapılandırma dosyaları, önyükleme bilgileri gibi önemli bilgileri içerir. Her bir dizinin amacını kısaca açıklamak gerekirse;

Linux Dosya Yapısı


  • /bin/ : Booting aşamasında kullanılan programlar ile basit komut dosylarının (cat, du, df, tar, rpm, history vb.) bulunduğu dizindir.
  • /boot/ : Linux Kernel de dahil olmak üzere önyükleme işlemi sırasında kullanılan önemli dosyaları tutar.
  • /dev/ : Makine üzerindeki tüm donanım (Cdrom, cpu, vb.) için aygıt dosyalarını tutar.
  • /etc/ : Her bir program için uygulama yapılandırma dosyaları ile kalkındırma, durdurma, başlatma ve sonlandırma komut dosyalarını tutar.
  • /home/ : Kullanıcıların ev dizinidir. Her yeni kullanıcı oluşturulduğunda bir kullanıcı dizini oluşturulur ve bu dizinin içerisinde Masaüstü, İndirilenler, Belgeler gibi alt dizinler bulunur.
  • /lib/ : Lib dizini, sistemi kalkındırmak ve komutları çalıştırmak için gerekli kernel modülleri ile paylaşılan kütüphanleri barındırır.
  • /lost+found : Sistem çökmesi veya çalışır durumdaki sürücü/bölüm bağlantısı kopması gibi durumlarda kurtarılabilen dosyaların saklandığı dizindir.
  • /media/ : Çıkarılabilir cihazlar (cd-rom, usb) için geçici bağlama noktasıdır.
  • /mnt/ : *.iso vb. gibi imaj dosyaları için bağlama noktasıdır.
  • /opt/ : Java gibi 3.parti yazılımları içerir.
  • /proc/ : Çalışan işlemleri PID (Process-id) ile göstermek için oluşturulan sanal dosya sistemidir.
  • /root/ : Bu root kullanıcının ana dizinidir ve “/” ile karıştırılmamalıdır.
  • /sbin/ : Sistem yöneticisi tarafından ihtiyaç duyulabilecek bakım programlarının (iptables, fdisk, ifconfig, swapon vb.) bulunduğu yerdir.
  • /srv/ : Bu dizin sunucuya özgü ve servislerle ilgili dosyaları içerir.
  • /sys/ : Sisteme bağlı cihazların depolanmasını ve değiştirilmesini sağlar.
  • /tmp/ : Sistemin geçici dizinidir ve kullanıcılar ve root tarafından erişilebilir. Bir sonraki önyüklemeye kadar kullanıcı ve sistem için geçici dosyaları depolar.
  • /usr/ : İkinci düzey programlar için yürütülebilir dosyalar, belgeler, kaynak kodu, kütüphaneleri içerir.
  • /var/ : Bu dizin, log, lock, spool ve mail dosyalarını içerir. Kayıt dosyalarını tuttuğundan dizin boyutunun giderek artması beklenir.

Önemli Dosyaların Yerleri ve Kullanımı


Linux karmaşık bir sistemdir ve Windows’un aksine bir servisi başlatmak, durdurmak ve yeniden başlatmak için daha karmaşık bir yol izlenmesi gerekir. Linux’ta her işlem için iyi tanımlanmış bir yapılandırma dosyası, çalıştırılabilir dosyalar ve bilgi dosyaları bulunur. Bazı önemli dosyaların yerlerini ve kullanımlarını yazalım;

  • /boot/vmlinuz : Linux Kernel dosyasıdır.
  • /dev/hda : Sistemdeki ilk yerel hard-disktir.
  • /dev/hdc : Genelde Cd-ROM için kullanılan yoldur.
  • /dev/null : Gerçekte var olmayan sanal bir cihazdır. İşe yaramayan program çıktıları bazen buraya gönderilir, böylece sonsuza kadar kaybolur.
  • /etc/bashrc : Bash shell tarafından kullanılan sistem varsayılanları ve takma adlar (alias) burada bulunur.
  • /etc/crontab : Önceden belirlenmiş bir zaman diliminde çalıştırılması istenilen komutların yürütüldüğü script.
  • /etc/exports : Ağdaki dosya sisteminin bilgileri.
  • /etc/fstab : Disk sürücüsü ve bağlama noktası hakkında bilgi içerir.
  • /etc/group : Güvenlik grubu bilgileri.
  • /etc/grub.conf : GRUB önyükleyici yapılandırma dosyası.
  • /etc/init.d Servis başlangıç komut dosyaları.
  • /etc/lilo.conf : LILO önyükleyici yapılandırma dosyası.
  • /etc/hosts : IP adresleri ve hostname bilgisi tutulur.
  • /etc/hosts.allow Yerel makinedeki servislere, erişim izin verilen ana bilgisayarların listesi.
  • /etc/host.deny : Yerel makinedeki servislere, erişimi reddedilen ana bilgisayarların listesi.
  • /etc/inittab : INIT süreci ve çeşitli çalışma seviyelerindeki etkileşimleri ile ilgili bilgiler.
  • /etc/modules.conf : Sistem modülleri için yapılandırma dosyasıdır.
  • /etc/motd motd Günün Mesajı anlamına gelir, mesaj kullanıcılar giriş yaptıktan sonra iletilir.
  • /etc/mtab : Mevcut bağlı blokların bilgisi.
  • /etc/printcap : Yazıcı bilgileri.
  • /etc/profile : Bash Shell varsayılanları.
  • /etc/profile.d : Uygulama komut dosyası, giriş yaptıktan sonra çalıştırılır.
  • /etc/rc.d : Çalışma seviyelerinin çalışma bilgilerini tutar.
  • /etc/rc.d/init.d : Çalışma seviyesi başlatma scripti.
  • /etc/resolv.conf : Sistem tarafından kullanılan Alan Adı Sunucuları (DNS).
  • /etc/skel : Yeni kullanıcı için ev dizinini oluşturan komut dosyası.
  • /etc/termcap : Terminal, konsol ve yazıcıların davranışını tanımlayan bir ASCII dosyası.
  • /etc/X11 : X-Window sisteminin yapılandırma dosyaları.
  • /usr/bin : Normal kullanıcı tarafından çalıştırılabilen dosyalar.
  • /usr/include : c‘ programları tarafından kullanılan dosyaları içerir.
  • /usr/share : man, info dosyaları gibi dosyalar tarafından paylaşılan klasör.
  • /usr/lib : Program derleme sırasında gerekli olan kütüphane dosyaları.
  • /usr/sbin : Sistem yöneticisi gibi, Super User’lar tarafından kullanılan komutların dosyaları.
  • /proc/cpuinfo : CPU bilgisi.
  • /proc/filesystems : Kullanılan dosya sistemi bilgileri.
  • /proc/ioports : Sunucudaki aygıtların kullandığı tüm Giriş / Çıkış adreslerini içerir.
  • /proc/meminfo : Bellek kullanım bilgileri.
  • /proc/modules : Kullanılan kernel modülleri.
  • /proc/mount : Bağlanmış dosya sistemi bilgileri.
  • /proc/stat : Mevcut Sistemin Ayrıntılı İstatistikleri.
  • /proc/swaps : Swap (Takas) alanı bilgileri.
  • /version : Linux sürüm bilgisi.
  • /var/log/lastlog : Son sistem kalkındırma işlemine ait log dosyası.
  • /var/log/messages : Önyükleme sırasında syslog daemon tarafından üretilen mesajların logu.
  • /var/log/wtmp : O anda sistemdeki her bir kullanıcının giriş zamanını ve süresini listeler.

Önceki Ders (Bölüm-1 Ders-1)

Ders Listesi

Kaynak

Görkem Güray

Author: Görkem Güray

Elektrik-Elektronik mühendisiyim. Bilgisayar ve yazılım başta olmak üzere gelişen teknolojiyi takip etmeyi severim. İlginç veya yazmaya değer bulduğum konuları patlatbi.net üzerinde yayınlıyorum.

1
Kimler Neler Demiş?

avatar
1 Comment threads
0 Thread replies
0 Followers
 
Most reacted comment
Hottest comment thread
0 Comment authors
Linux Önyükleme İşlemi Temel Kılavuzu | PatlatBi Recent comment authors
  Subscribe  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
trackback

[…] Sonraki Ders (Bölüm-1 Ders-2) […]